Hodowla mrówek to jedna z moich najsilniejszych zajawek ever. Chciałbym dzisiaj podzielić się Tobą niesamowicie inspirującym tematem jakim jest właśnie własna farma mrówek. Dowiesz się, między innymi jak wygląda formikarium czyli akwarium dla mrówek. Ale zacznijmy od…

Zacznijmy od bardzo mądrego cytatu, który był jednym z dwóch powodów, dla których zainteresowałem się hodowaniem mrówek. Nim zaczną się żarty pod tytułem: „co pewnie hodujesz je w kuchni” albo „ja tam głównie próbuje się ich pozbyć” to zapraszam do lektury 🙂

Cytat:

Idź do mrówki, leniwcze, przypatrz się jej postępowaniu, abyś zmądrzał. Nie ma ona wodza ani nadzorcy, ani władcy, a jednak w lecie przygotowuje swój pokarm, w żniwa zgromadza swoją żywność. Leniwcze! Jak długo będziesz leżał, kiedy podniesiesz się ze snu? Jeszcze trochę pospać, trochę podrzemać, jeszcze trochę założyć ręce, aby odpocząć. Tak zaskoczy cię ubóstwo jak zbójca i niedostatek, jak mąż zbrojny.
(Przypowieści Salomona. 6:6-11)

Nie chciałbym teraz wchodzić w szczegóły, czego można z tego wersetu się nauczyć (a w pewnym sensie pisałem o tym w artykule o oszczędzaniu, o tutaj), ale chciałbym skupić się na samych mrówkach 🙂

Hodowla mrówek – jak zacząć? Moja historia

Otóż zaczęło się bardzo prosto – mieszkałem wtedy na wynajmowanym pokoju, w którym właściwie bywałem wieczorem oraz spałem. Z drugiej strony w domu rodzinnym zawsze miałem jakieś zwierzaki – psa, kota, rybki a po drodze ciągnęło mnie do egzotyki więc pojawiły się jaszczurki (agamy brodate), wąż (tzw. zbożówka), modliszki i kilka innych ciekawych zwierzaków. Ale niestety nie mogłem sobie pozwolić na takie zwierzaki w nowym miejscu – mieszkałem u dosyć wymagającej starszej Pani, można by rzec na stancji, która od czasu do czasu myszkowała w moim pokoju (a że było bardzo tanio…) więc duże terrarium z wężami odpadało. Poza tym moja żona niezbyt podzielała moją pasję do dużych gadów 🙂 Gdzieś po drodze wpadła mi myśl o jakiś owadach, które zazwyczaj nie są bardzo wymagające. Przez przypadek szukając informacji w internecie sporo się dowiedziałem o hodowli mrówek.

I tak zaczęło się. Oczywiście jeszcze po drodze myślałem o czym klasycznym – może szczur? Albo jeszcze mniej oryginalnym jak chomik. Ale to niby-zwierze strasznie śmierdzi (ponoć) trzeba trochę mimo wszystko wkoło się nabiegać – posprzątać, nakarmić, troszczyć się, a ja nie za bardzo miałem aż tyle czasu.. Pomijając, że to… trochę nudne zwierzaki 🙂 Ok, szczury są fajne, jeśli się je wytresuje. Ale w tym czasie pracowałem w korporacji więc chciałem znaleźć coś ciekawego czym będę mógł pochwalić się przy piwie (i nie wstydzę się tego!). Nie sądziłem, że przepadnę na długie tygodnie badając temat.

Ale step-by-step. Od czego zacząć hodowanie mrówek?

Właściwie cała zabawa zaczyna się od zakupu lub stworzenia tzw. formicarium (formikarium po polsku – obie nazwy funkcjonują wymiennie). Koszt nie przekracza zazwyczaj 100 zł. Występuje kilka różnych rodzajów, spójrz chociażby na te 2 przykłady:

formikarium

Formikarium typu L – popularnie zwana elką – widok z tyłu.

formikarium

Formikarium typu L – popularnie zwana elką

 

formikarium

Formikarium typu T – popularnie zwana TETKĄ – idealna dla podziemnych gatunków mrówek

Nie wyglądają jakoś bardzo epicko, prawda? To już wyjaśniam, czym od siebie się różnią. To specjalne przygotowane terrarium lub akwarium dla mrówek nazywa się formikariami.  Formikarium dzieli się na dwie zasadnicze części – tzw. arenę, na której mrówki zdobywają pożywienie, poruszają się, żyją, oraz część gniazdową czyli miejscem, w którym znajduje się królowa, wychowują się kolejne pokolenia, w których dzieje się przeważająca część życia koloni. Mrówki mogą drążyć tunele w przygotowanym formikarium lub sami wcześniej je wycinamy np. w korku. Celem jest ułatwienie obserwacji, nasz zmysł estetyki oraz wybrany gatunek.

Ale już tutaj zaczyna się zabawa! Tylko i wyłącznie Twoja wyobraźnia stanowi tutaj ograniczenie. Wystarczy połączyć kilka różnych pojemników wężykami akwarystycznymi, aby stworzyć prawdziwe cuda. Spójrz chociażby na ten przykład:

Możesz tutaj naprawdę całkowicie popłynąć – nic Cię nie ogranicza! Mrówki są bardzo wytrzymałe i cierpliwe pod tym względem. Spójrz na te przykłady:

formikarium

Tutaj możesz gotować różne kolonie mrówek

hodowla mrówek

Formikarium idealne dla drzewnych gatunków

kolonie mrówek

Mini-formikaria dla różnych kolonii mrówek

 

Hodowla kolonii mrówek czyli myrmekologia

Myrmekologia to dziedzina nauki zajmująca się obserwowaniem tych niesamowitych owadów. A jest co obserwować – mrówki nawet w małej grupie (np. 50 – 100 sztuk) zachowują się jak małe ale świetnie zorganizowane społeczeństwa. Dzielą się ono obowiązkami, a w wielu gatunkach występuje też wyraźny podział fizyczny (np. żołnierze są kilkukrotnie więksi, piastunki są bardzo drobne i zawsze znajdują się w bliskiej okolicy Królowej, jeszcze inne zajmują się wyłącznie kopaniem itd).

Według moich obserwacji wynika też, że im więcej ich jest, tym mądrzejsze i bardziej zorganizowane decyzje podejmują. Na początku kiedy kolonia jest niewielka, mrówki nie są zbyt chętne do atakowania innych żywych owadów, które znajdują w formikarium i raczej szukają łatwiej dostępnego pożywienia. Ale wraz z rozwojem mrowiska – nic je nie ogranicza i atakują nawet wielokrotnie większych przeciwników. Sam proces ataku też jest bardzo przemyślany i zorganizowany (choć początkowo może wydawać się chaotyczny, szybko można zauważyć pewne wzorce i wyraźny podział ról).

Hodowla mrówek w naszym kraju faktycznie nie jest zbyt popularna ale jest świetny pomysłem np. dla rodziców, którzy chcą nauczyć tanim kosztem czegoś o świecie przyrody swoje dzieci. W większości przypadków mrówki bardzo dbają o czystość np. mój gatunek regularnie sprząta oraz wynosi śmieci w jedno określone miejsce w formikarium. To też świetny przykład współpracy – jedna mrówka znajdująca pożywienie, najpierw informuje pozostałe, a później wspólnie pracują nad przeniesieniem pożywienia do gniazda. Ich troska o świeże jaja, regularne poszukiwanie lepszych warunków oraz ciągła aktywność od świtu do później nocy to idealny materiał do nauki!

Ostatnimi czasy kilku popularnych vlogerów opublikowało swoje filmy! Bardzo mnie to cieszy – bo to powoduje duże zainteresowanie!

Rezi mrówki – własna kolonia

Zobacz też niesamowity kanał, na którym znajdziesz człowieka, który całe swoje życie i całe swoje mieszkanie przerobił na jedno wielkie formikarium! To mistrz w tej branży – mrówki to idealny temat na YouTube. Go go Acid Family!

 

Co jedzą mrówki? Jak zacząć hodowlę mrówek?

W przypadku mrówek z rodziny lasius niger wystarczy kilka kropel wody i miodu! Spokojnie można zostawić je nawet na kilka dni. Nie wymagają też wielkiego sprzątania – w moim przypadku to wyciągniecie z jednego narożnika odpadów raz na kilka dni a nawet tygodni

Temat jest tym bardziej fascynujący im bardziej w niego się zagłębiamy. Oczywiście, możemy kupić przygotowaną hodowlę na przykład na allegro. Ceny wraz z formikarium zazwyczaj nie przekraczają 100 zł. Ale oczywiście możemy to zrobić inaczej – czyli wszystko wykonać samodzielnie.

Właściwie wystarczy do tego próbówka, wata i trochę wody. W ten sposób przygotowujemy specjalny pojemnik dla mrówek, który wygląda mniej więcej tak:

mrówki hodowla

Zdjęcie od: Helicon Filter;

Kojarzysz latające mrówki ze skrzydłami? To właśnie początek okresu godowego u mrówek, który zazwyczaj zaczyna się w okolicach kwietnia i trwa w zależności od gatunku, często do końcówki października. Co ciekawe mrówki zapładniane są tylko raz a Królowa może żyć przez nawet… 20 lat! Cały czas rodząc kolejne pokolenia. Po zapłodnieniu, królowe lądują i pozbywa się skrzydeł i szuka wygodnego miejsca do wykopania jamy (dlatego tak często można je znaleźć biegające po chodnikach szukających szczelin) a następnie złożenia jaj i wychowania pierwszego pokolenia, które następnie zatroszczy się o swoją Królową. To właśnie ten moment, aby możliwe jak najdelikatniej umieścić ją w przygotowanej probówce. W ostateczności sprawdzi się też długopis bez wkładu albo pudełko po tik takach. Teraz dajemy Królowej trochę czasu i możemy zacząć obserwacje jak nasze mrówcze imperium stopniowo się rozrasta. Możemy też podkarmić królową malutką kropelką miodu lub odrobiną żółtka z jajka lub alternatywnie dać jej fragment niewielkiego owada. I tyle!

Hodowla mrówek jest kompletnie bez zapachowa, nie uczula i jak już wspominałem prawie nie wymaga sprzątania.

Najczęstszą obawą, którą słyszę od znajomych to zdania typu: „jak to-to Ci się rozlezie po chacie…”. Mrówki to bardzo sprytne bestie – nawet jeśli zostawimy formikarium otwarte, wyjdzie z niego tylko kilka sztuk zbadać okolice. Przeniosą się tylko i wyłącznie w przypadku znalezienia w niedalekiej okolicy lepszych warunków – np. wilgotna ziemia w kwiatach itp. W przypadku stłuczenia formikarium również nie trzeba bardzo się obawiać. Wystarczy na środku pokoju zostawić lekko wilgotną szmatkę na 99% rano znajdziemy tam wszystkie mrówki – to po prostu będzie najlepsze miejsce do życia – dlatego tam zastanie przeniesiona kolonia.

A to tylko początek tematu. Jeśli zaczniesz czytać dowiesz się, jak bogaty jest to świat. W Polsce istnieje kilka portali dzielących się wiedzą (np. antmania), które może nie wyglądają pięknie ale zrzeszają otwartą i ciekawą świata, gotową pomagać w wielu sytuacjach społeczność. Znajdziesz tam zarówno opisy różnych eksperymentów, poradniki na temat budowy własnego formikarium po konkretne informacje jak hodować poszczególne gatunki.

10 ciekawy faktów o mrówkach

  1. Według obliczeń Edward Wilson (jednego z ekspertów w dziedzinie), obecnie na świecie żyje od 1 do 10 biliardów gatunków mrówek. Ich łączna masa może przekraczać masę wszystkich żyjących ludzi.
  2. Mrówki komunikują się za pomocą feromonów. W ten sposób oznaczają sobie zarówno drogę, jak i przekazują informację o ew. zagrożeniu, pokarmie itd.
  3. Królowa jest tylko jedna! Potrafi żyć ponad 20 lat! Istnieją jednak gatunki posiadające wiele różnych Królowych.
  4. Na świecie żyje wg. różnych szacunków od 30 000 do nawet 50 000 gatunków. Zaledwie 13 000 zostało do dzisiaj sklasyfikowane.
  5. Mrówki są niesamowicie silne. Potrafią podnieść ciężar przekraczający ich wagę nawet dwudziestokrotnie. Oznacza to, że gdyby nastolatek ważący ok. 60 kg chciałby stanąć w szrankach z mrówką musiałby podnieść ciężar ponad 1 tony!
  6. Średnia długość życia mrówki wynosi 45–60 dni.
  7. Większość gatunków posiada dwa żołądki – w jednym trawi pokarm dla siebie, w drugim przechowuje pokarm do podzielenia się z kolonią.
  8.  Mrowiska często wyposażone są w… klimatyzację. Odpowiednia budowa gniazda – umieszczenie korytarzy oraz otworów wejściowych/wyjściowych powoduje ciągłą regulację i ruch powietrza.
  9. Mrówki z rodziny Camponotus saundersi posiadają niezwykły mechanizm działający jak bomba. Odwłok wypełniony jest jadem, który w określonych warunkach zagrożenia eksploduje rażąc przeciwnik jadem paraliżując ofiarę.
  10. Niektóre gatunki mrówek są zdolne do hodowli mszyc. Przynoszą im jedzenie, zapewniają ochronę, tworzą określone zagrody. Proces wygląda podobnie jak w przypadku zwierząt hodowlanych trzymanych przez człowieka. W zamian za to mszyce produkują spadź, która jest przysmakiem mrówek. Istnieje gatunek smarujący głowy mszyc specjalnym jadem spowalniający procesy myślowe mszyc.

Ciekawe gatunki mrówek dostępne w Polsce

Myrmekolodzy przestrzegają przed przesiedlaniem pomiędzy krajami gatunków mrówek pomiędzy krajami. Może to doprowadzić do znacznych zniszczeń w ekosystemie regionalnym. Trzeba przyznać, że mrówki są bardzo wytrzymałe i bardzo cierpliwe. Moje hodowle mrówek, nieraz przechodziły różne stadia – czasami jakieś roztocza dziesiątkowały kolonię. Czasami w skutek błędów mojej rodziny część ginęła. Ale mimo to kolonie cały czas się rozwijały! Poniżej krótki opis kilku gatunków:

  1. Lasius niger (zwana również Hurtnicą czarną)  – to najpopularniejsza mrówka w Europie i jedna z najpopularniejszych mrówek w naszym kraju. To te małe czarne bestie, które biegają po chodniku. To idealny gatunek na początek ale równocześnie… dosyć nudny. Mrówki ten bardzo chętnie się mnożą i są dosyć kolonia rośnie. Królowa osiąga wielkość do 9 mm. Robotnice wielkości około 4 mm – co oznacza, że są po prostu dosyć małe i gołym okiem trudno zauważyć ich budowę. Ten gatunek jest monomorficzny co oznacza, że w kolonii mrówek pomiędzy poszczególnymi kastami nie ma widocznych różnic wizualnych. Choć poszczególne kasty różnie się zachowują w mrowisku – wyglądają do siebie bardzo podobnie. Hodowałem ten gatunek mrówek przez ponad 5 lat a moja kolonia liczyła ponad 600 sztuk.
  2. Messor barbarus (popularnie zwana również Żniwiarką) – to moim zdaniem najciekawszy gatunek na pierwsza hodowlę mrówek. Dlaczego? Przede wszystkim na silny i bardzo widoczny podział kastowy – Królowa zazwyczaj jest w rozmiarze 10-13mm
    Samiec: 10-12mm a Robotnice 5-13mm. Oznacza to, że to gatunek polimorficzny i kasty mocno się od siebie różnią. Zresztą spójrz na zdjęcie poniżej:

    Na tym zdjęciu widać królową mrówek (na środku), Piastunki (małe mrówki troszczące się o Królową), Żołnierza (to ten wielki po lewej) oraz Samca lub Architekta (który kopie nowe tunele). Królowa ma ponad 1,2 cm! Ale to nie koniec ciekawostek. Mrówki te żywią się głównie nasionami zbóż – w pewnym sensie je uprawiają (przenosząc je w formikarium w takie miejsce, aby nie zaczęły rosnąć kiełki, regularnie je przecinając – ponad to regularnie przeżuwają otoczkę nasion tworząc tzw. mrówczy chleb). Hoduje ten gatunek od kilku tygodni. Jestem pod jego wielkim wrażaniem.
  3. Camponotus ligniperdus (popularnie zwana Gmachówką). To najtrudniejszy gatunek w tym zestawieniu ale równocześnie naprawdę wielki. Królowe potrafią osiągać rozmiar ponad 2cm! Niektóre kasty są nawet większe! To te mrówki, które potrafią już dosyć boleśnie ugryźć (choć są właściwie zupełnie niegroźne dla człowieka). Gatunek jest ten dosyć trudny w hodowli ponieważ wymaga tzw. zimowania, czyli na określony czas przeniesienia w chłodne miejsce i odpowiednie zabezpieczenie. Dzięki temu kolonia może się lepiej rozwijać.

Moje formikarium

Kilka dni temu otrzymałem od firmy AntCenter gadżet do nowego biura 🙂 Formikarium jest super wykonane, a same mrówki (żniwiarki) bardzo żywotne. 🙂 Jestem baaardzo zadowolony z tego prezentu. Wygląda mniej więcej tak (jak widzisz mrówki już same robią przemeblowanie):

O mrówkach mógłbym opowiadać godzinami. W tym artykule zaledwie go dotknąłem! A Ty? Hodujesz już mrówki? Chcesz zacząć? napisz komentarz!

PS.

Ten artykuł powstawał ponad 19 godzin. Zamiast go pisać ponownie wsiąkłem w temat czytania o mrówkach ich zachowaniach i ciekawych formikariach. Mam nadzieję, że jest dla Ciebie przydatny. Jeśli tak – nie zapomnij udostępnić go w social media.

 

Cześć! Bardzo mi miło, że czytasz mojego bloga. Chciałbym informować Cię o nowych artykułach, a moi subskrybenci otrzymują też coś ekstra. Chciałbyś się przekonać co to takiego?